शब्द

पूर्वी कधीतरी बहिणाबाई चौधरींची कविता वाचली होती, हो तीच : बिना कपाशीनं उले त्याले बोंड म्हनूं नहीं…

धागा ती कविता किंवा त्यातल्या त्तवज्ञानाबद्दल नसून सर्वत्र वापरल्या जाणाऱ्या चुकीच्या शब्द/वाक्यप्रयोगांबद्दल आहे.

आपल्या कानांवर पडून पडून अनेक चुकीचे शब्दप्रयोग सवयीचे होतात. खटकेनासे होतात. अनेकदा त्यात काही चुकते आहे हे आपल्याला खरोखरच माहिती नसते. कुणी लक्षात आणून दिले नाही तर चुकीचे शब्द/ वाक्य तसेच आपणही वापरत रहातो, अनेकदा ते जस्टिफ़ायसुद्धा करतो. समाजमाध्यमातून आपल्या कानांवर पडणारी, नजरेखाली येणारी चुकीची भाषा आणि शब्द आपण नकळत तसेच वापरू लागतो.

मतला
शब्द माझेच होते, पण अर्थ बदलून गेले
तू गप्प राहिलीस, वादच विरून गेले

खूप काही सांगायचं होतं, ओठांवरच राहून गेले
डोळ्यांत पाहिलं तुझ्या, नि शब्द परतून गेले

मी डोळ्यांत शोधत राहिलो स्वतःची ओळख जुनी
तुझ्या एका नजरेत सगळे प्रश्न गळून गेले

वेळेच्या प्रवाहात सर्व काही वाहून गेले
माझ्याच पाऊलखुणांचे मार्ग बदलून गेले

शांततेने शिकवलं तू किती मोठं असतं मौन
जळजळीत शब्द सारे हळूहळू जळून गेले

मक्ता
मेघ म्हणे — सावलीसारखं नातं होतं आपलं
प्रकाशात दोघेही वेगळे दिसून गेले

शब्दांच्या भावविश्वात मी सजग फिरून आलो,
सापडले अनेक मोती, कवितेत विखरून आलो.

प्रत्येक ओळ माझी,स्फुरतीने तुझ्या फुलते,
तुझ्या धुंद आठवांनी,माझी कविता खुलते.

हे स्वप्न असे की हे सत्य,शोधणे सोडून आलो,
विमुक्त या क्षणांत,मी आयुष्य जगून झालो.

हा थंड मंद वारा, तुझा गंध घेऊन आला,
कवितेतून माझ्या, मी तुला स्पर्श केला.

दोन्ही विश्वांतून त्या, मी सहज प्रवास करतो,
सत्य नि मिथ्य जोडणारा,मी एक दुवा ठरतो

प्रवाह आयुष्याचा, क्षणातून काळात फिरला,
उरलो न मी देहात — फक्त साक्षीभाव उरला.

महाराष्ट्राच्या वेगवेगळ्या भागात, महाराष्ट्राबाहेरही जिथे जिथे मराठी बोलली जाते त्या त्या प्रांतात एकाच वस्तूला वेगवेगळी नावे, वेगवेगळे शब्दप्रयोग असतात. भिन्न प्रांतातील लोक अशा एकाच वस्तूबद्धल किंवा एकाच वस्तूच्या काही उपप्रकारांबद्दल बोलत असतील तर अनेकदा गोंधळ उडतो. फळे-फुले-भाज्या यांबद्दल तर हा प्रकार अनेकदा घडलेला आढळून येतो. कित्येक जणींच्या माहेरी एक आणि सासरी दुसराच शब्दप्रयोग असतो. संयुक्त कुटुंबात अशा स्त्रियांची अनेकदा धांदल उडते.‌

भाग ४ इथे

मार्च 2021 पासून सलग चालू असलेल्या शब्दवेधच्या पाचव्या भागात आपणा सर्वांचे मनापासून स्वागत !

Movie Ustad Hotel (2013)

मेल मेल (Song)

मेल मेल मेल

विण्णिले

चेक्केरा किळिकळायी (२)
वेरुदे…..नाम इदिले

एदो कोंबील कुडूंडाकान योगारायी

ताले माण्णिन नेरुम तेडारायी

ओरे निरम्, स्वरम् ८

इनि ओरे वळी, मोळी, श्रृती…

(मेल…विण्णिले) (२)

वा वा ताणुवा वा….

नारुम कोंडे मेल मेल मेन्न्यु कोंडेन

ओ….एन मोहमाके…

ओ….. निन स्नेहमाके

मेनेन्यू कुडिदा…. ओन्नुचेर्णू उत्तुकुडी…

विण्णिल नी मान्नलेक्केटिदान….
(मेल मेल… मोळी, श्रुती…) (२)

(मेल मेल किळीकल नाम) (२)

इदिले….. ओन्निदिले….

शब्दफुलांच्या सुंदर बागेतुन मी शब्द वेचून आणतो।
शब्दांचा एक गुछ गुंफून मी कविता सादर करतो।।

शब्द हे निर्जिव कसे जिवंत होऊन बागडतात जणु ससे।
हृदयाचा ठाव घेऊनी कुठे दडून हे बसतात आणि कसे।।

कधी कधी तिखट शब्द बोचरे होऊन टोचतात जणू काटे।
घालून घाव हृदयावर वाहतात अश्रु होऊन डोळ्यां वाटे।।

शब्द अनोखे नी दुर्मिळ ओवुन बनविले मी अनेक अलंकार।
त्या अलंकारां नी तिज मडवताच तीच्या सौंदर्यास नूरला पार।।

विविध रंगाच्या विविध ढंगांच्या विविध छंदांच्या कविता।
वैविध्याने नटलेले शब्द चित्र बहरले कागदावर लिहिता।।

शब्दांच्या दुनियेत शब्दांचा बाजार ,शब्दांचे मनोरे शब्दांचेच मिनार
शब्दांनी केले शब्दांना साकार ,शब्दांनीच दिला शब्दांना आकार
शब्दांची घरटी शब्दांचा संसार ,शब्दांनीच केला शब्दांचा संहार
शब्दांनी घातला शब्द शब्दांच्या पोटी ,शब्दांची ओहटी कधी शब्दांची कोटी
शब्दांचा आभास निश्वास शब्दांचा ,शब्दांचेच प्रेम दुस्वास शब्दांचा
शब्दांनीच घातल्या टोप्या शब्दांना , शब्दांचीच मात्र लागू पडे शब्दांना
शब्दांनीच केले आहेत शब्द व्यक्त ,शब्दांचेच मिंदे आहेत शब्द अव्यक्त
भ्रम शब्दांचा शब्दांची माया , शब्दांनीच पालटते शब्दांची काया

शाब्दिक चुका शोधणे , त्या चारचौघात बोलुन दाखवणे याने फारसे काही साध्य होत नाही. सार्वजनिक किंवा व्यावसायिक जीवनात माणसे जोडणे महत्वाचे असे मला वाटते. जेव्हा एखाद्या व्यावसायिक माणसाला शब्द रहित संवाद अर्थात देहबोली चे महत्व माणसांच्या वर अवलंबून असलेल्या व्यवहारात यशस्वी होण्यासाठी आवश्यक आहे याची जाणीव होते, तो दैनंदिन व्यवहारात असे शब्दच्छल करत बसत नाही. अशी व्यक्ती आशय लक्षात घेते आणि काम साधुन मोकळी होते.

काही जणांना मात्र चुकीच्या पध्दतीने लिहलेले किंवा बोललेले शब्द ऐकताच खटकते यात त्यांचा दोष नाही.

बराखाडीतील शब्द, स्वप्नी आले असे काही ऐकतोय खूप म्हणे वाढलय 'मी' पण
आम्हाला अजून कळलच नाही