( पूर्वप्रसिद्धी – ‘साहित्यरंग’ दिवाळी अंक २०२५ [या लेखाची संक्षिप्त आवृत्ती] )
गेल्या तीन दशकात म्हणजे उदारीकरणाच्या धोरणानंतर आणि ‘आय.टी.’ सेक्टरची बूम आल्यावर अनेक भारतीय नागरिक जगभरात विशेषत: अमेरिका, कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड आदी युरोपियन देश, येथे मोठ्या प्रमाणावर स्थायिक झालेले दिसतात. पण त्याआधी परदेशांत भारतीय नागरिकांचे प्रमाण अपवाद वगळता फारच तुरळक असे. तथापि क्रिकेटमध्ये आढळून येईल की फार पूर्वीपासून अनेक भारतीय खेळाडू वेस्ट इंडिज, इंग्लंड तसेच १९९१ सालानंतर दक्षिण आफ्रिकेसाठी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळत आले आहेत.
(पूर्वप्रसिद्धी - 'साहित्यप्रवाह' दिवाळी अंक २०२५)
मुंबई हा भारतीय क्रिकेटला एकाहून एक सरस क्रिकेटपटू पुरवणारा अविरत स्त्रोत राहिला आहे. मात्र भारतासाठी खेळू न शकलेल्या गुणवान मुंबईकर क्रिकेटपटूंची यादीही मोठी आहे. यातले एक नाव म्हणजे ‘मिलिंद दत्तात्रेय रेगे’. अष्टपैलू रेगेंनी यावर्षी आयुष्याच्या मैदानातून निरोप घेतला. मुंबई क्रिकेटशी या ना त्या स्वरूपात ५५ वर्षे निगडीत राहिलेल्या रेगेंना शब्दरूप श्रद्धांजली.
(पूर्वप्रसिद्धी - 'शिवतेज' दिवाळी अंक २०२५)
भारतीय क्रिकेटला असंख्य गुणवान क्रिकेटपटू देणाऱ्या मुंबईच्या खाणीत अशीही काही अभागी रत्ने निपजली जी कधीही देशाचे प्रतिनिधित्व करू शकली नाहीत. यातले सर्वात ठळक आणि चर्चिले जाणारे नाव म्हणजे ‘पद्माकर काशिनाथ शिवलकर’. या महान डावखुऱ्या फिरकी गोलंदाजाने यंदा जीवनाच्या क्रीडांगणातून ‘एक्झिट’ घेतली. त्या फिरकीच्या जादूगाराचे हे संस्मरण.
चॅप्टर - १ : द बॅकड्रॉप (The Backdrop)
नमस्कार. बुद्धीबळ हा खेळ मुलांच्या बुद्धीमत्तेला चालना देण्यासाठी ओळखला जातो. कल्पनाशक्ती, विचार शक्ती, संयम, दृढता ह्या गुणांसाठी तो उपयोगी ठरतो. अदू- माझ्या मुलीसोबत माझे आजवर शेकडो बुद्धीबळाचे डाव झाले आहेत. खूप छोटी होती तेव्हा हरल्यावर रडून माझ्या राजावर हवाई हल्ला करण्यापासून ते आता मला अधून मधून हरवण्यापर्यंत! किमान ३०० डाव आम्ही खेळलो असू. काही डाव खूप गाजले! एक डाव तर टायसुद्धा झाला. नियमित खेळायला लागल्यावर तिला हळु हळु गोष्टी कळत गेल्या. आता इथून पुढे मला तिच्याविरुद्ध जिंकणं कठीण आहे. एक मात्र खूप वेगळा रंगलेला डाव आठवतो. अगदी मी हरलोच होतो तो डाव. त्याची गोष्ट अशी.
“It was about thousands of small decisions not to give up!”
(पूर्वप्रसिद्धी - 'क्रिक कथा' दिवाळी अंक -२०२४)
(पूर्वप्रसिद्धी - 'क्रीडांगण' दिवाळी अंक २०२५)
आपल्या देशाचे आंतरराष्ट्रीय पातळीवर प्रतिनिधित्व करावे हे प्रत्येक होतकरू क्रिकेटपटूचे अंतिम ध्येय, स्वप्न असते. फार थोड्या नशीबवान खेळाडूंच्या या स्वप्नाची पूर्तता होते. पण तुम्हाला माहीत आहे का की असेही काही मोजके क्रिकेटपटू आहेत की जे केवळ एका नाही तर चक्क दोन देशांसाठी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेत. कौटुंबिक स्थलांतर, शिक्षण वा नोकरी-व्यवसायानिमित्त परदेशगमन, स्वदेशात संधीचा अभाव, विदेशातर्फे खेळण्याची सुसंधी, राजकीय परिस्थिती अश्या विविध कारणांनी क्रिकेटपटू दोन देशांसाठी खेळताना दिसले आहेत.
(पूर्वप्रसिद्धी - 'क्रिक कथा' दिवाळी अंक - २०२३)
(पूर्वप्रसिद्धी - शिवतेज दिवाळी अंक २०२३ )
कपिलदेव हा भारतीय क्रिकेटच्या इतिहासातला सर्वोत्कृष्ट महान अष्टपैलू खेळाडू मानला जातो, आणि त्याची आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधली कामगिरी ही मान्यता सिद्धही करते. परंतु कपिलच्या ३० वर्षं आधी भारतीय क्रिकेटच्या क्षितिजावर असा एक तारा चमकून गेला, ज्याने काही काळ आपल्या जबरदस्त अष्टपैलू कामगिरीने क्रिकेटजगताला आपली नोंद घ्यायला लावली. हा मराठमोळा तारा म्हणजे १२ डिसेंबर १९२५ ला जन्मलेला कोल्हापूरचा रांगडा गडी ‘दत्तात्रय गजानन ‘उर्फ’ दत्तू फडकर’.
