गेले करायचे राहून.. एकदा तरी वारी अनुभवावी.. मनीमोहोर

एकदा तरी वारी अनुभवावी

आमची आजी अतिशय देवभोळी आणि धार्मिक होती. काशी विश्वेश्वर, राम आणि विठ्ठल ही तीन तिची विशेष आवडती दैवतं होती. तिला अनेक स्तोत्र ,आरत्या, श्लोक पाठ होते आणि तिच्याकडे पौराणिक आणि संतांच्या गोष्टींचा खूप मोठा खजिना होता. इतक्या रसाळ शब्दात ती गोष्टी सांगे की नामदेवाची गोष्ट ऐकताना मी ही पंढरपूरला जाईन आणि देवाला नेवैद्य खाऊन दाखव असं सांगेन असं मला फार वाटायचं. असो.

आजीच्या प्रभावामुळे पांडुरंग , श्रीराम आणि काशीविश्वेनाथ आमचे ही आवडते झाले होते. पुढे मोठी झाल्यावर वाचन वाढलं. तसेच अभंग आणि भक्तिगीते ऐकून त्यातली गेयता, यमक , कमालीचा भक्तिभाव,विठ्ठल चरणी संतांनी केलेले समर्पण, यांचा प्रभाव पडला. त्यावेळी माहितीचा खजिना अजिबातच खुला झाला नव्हता आजच्या सारखा. त्यामुळे मला पंढरपूरच्या वारीबद्दल मात्र तसं उशिराच समजलं. पण जेव्हा समजलं तेव्हापासून वारी अनुभवायला हवी असं फार वाटायला लागलं .

तेव्हा आषाढी जवळ आली की पेपरच्या रविवारच्या पुरवणीत वारी बद्दल लेख येत. आळंदीला वारी प्रस्थान ठेवताना होणारा द्नानोबा माऊली तुकाराम गजराने दुमदुमणारा आसमंत , सुवर्ण पिंपळाची होणारी सळसळ आणि मंदिराच्या कळसाचं जणू हात हलवून निरोप देणं, रोज एवढं पायी चालणं, चालताना ही गायली जाणारी भजन, अभंग, मिळेल ते खाणं आणि मिळेल तिथे विश्रांती घेऊन पंढरपूरला पोचणं , बरं पोचल्यावर पांडुरंगाचं दर्शन न घेता दुरूनच कळसाला नमस्कार करून माघारी फिरणं हे सगळंच अद्भुत वाटत असे. मनाला भुरळ घालत असे. दिवेघाटातला वारीचा फोटो, अनेक ठिकाणी होणाऱ्या उभ्या रिंगणाची पेपरमध्ये छापून येणारी वर्णन वाचल्यावर हे सगळं कधी याचि देही याचि डोळा अनुभवायला मिळेल असं वाटत असे. त्यात इरावतीबाई कर्व्यांसारखी विदुषी विठ्ठलाला फ्रेंड म्हणते आणि पायी चालत वारीला जाते असं काही वाचलं की मनातल्या वारीचं तेजोवलय आणखीनच वाढत असे.

बरेच वर्षापूर्वी एकदा पुण्याला जात असताना अचानकच ध्यानी मनी नसताना आळंदीहून पंढरपूरला निघालेली वारी पहायला मिळाली होती. डोक्यावर तुळशी वृंदावन घेऊन अनवाणी चालणाऱ्या स्त्रिया, भजन करत टाळ वाजवत असलेले वारकरी पाहून इतकी भारावून गेले की डोळ्यातून पाणीच यायला लागलं होतं घळाघळा. आत्ताच्या आता एस टी तून उतरून ह्यात सामील व्हाव असं वाटत होतं .

काळ पुढे जात होता. वारीला जाण्याचं स्वप्न काही न काही अडचणींमुळे प्रत्यक्षात उतरत नव्हतं. त्याच दरम्यान टीव्ही वर खाजगी वाहिन्या सुरू झाल्या. इंटरनेट स्वस्त आणि सामान्यांच्या आटोक्यात आलं त्यामुळे वारीबद्दल जास्तच माहिती मिळू लागली. हळू हळू वारी सामान्य लोकांच्या जवळ पोचत होती. वारीची लोकप्रियता दिवसेंदिवस वाढत आहे. पूर्वी शेकड्यात असणारी वारकऱ्यांची संख्या आता काही लाखात पोचली आहे. परंतु ह्या प्रचंड वाढीचा ताण सगळ्या नागरी सुविधांवर पडत आहे. वारीच्या मार्गावर होणारा प्रचंड ट्रॅफिक सामान्य नागरिकांच्या सहनशीलतेचा कडेलोट होईल इतका वाढला आहे. एकदा मी ही तळेगाव ते दरी पुल एवढ्या लांब अंतरापर्यंत झालेल्या ट्रॅफिक जॅमचा अनुभव घेतला आहे.

वारकऱ्यांबद्धल मनात असलेले प्रेम आणि आदर ह्यामुळे वारीत होणाऱ्या अन्नदानाचे प्रमाण खूप वाढले आहे. परंतु त्यात समन्वयाचा अभाव असल्याने होणारी अन्नाची नासाडी वाढत चालली आहे. आणि त्याची विल्हेवाट नीट न झाल्याने वारीमार्गावर जिकडे तिकडे फेकलेले खरकटे, प्लास्टिकच्या बशा, ताटल्या , कप इत्यादी कचरा, कधी कधी त्यात पाय घसरून पडल्यामुळे होणारे वारकऱ्यांचे अपघात, वारीचा मुक्काम उठला की मुक्कामाच्या छोट्या गावावर पडणारा सफाईचा प्रचंड ताण, वारी काळात गावात राहण अशक्य असल्याने खुद्द पंढरपुरातून बाहेरगावी जाणारे स्थानिक, भाव भक्तीचा अभाव असलेले फुकटे आणि संधीसाधू वारकरी, उभं रिंगण बघताना माऊलींचा असला तरी शेवट तो एक अश्व आहे, काही कारणाने तो उधळला तर काय होईल ह्या विचाराने छातीत भरणारी धडकी अश्या अनेक गोष्टींमुळे गेल्या काही वर्षात वारीपासून मी कणाकणाने दूर जाऊन आता तर मी वारीला जाऊन ह्या सगळ्याला हातभार लावणार नाही इथपर्यंत पोचले आहे.

त्यामुळे आता यापुढे माझी वारी माझ्या घरात आणि माझा पांडुरंग ही माझ्या मनातच. काळ बदलत असतो , आपले विचार बदलत असतात. वारीची आत्यंतिक ओढ ते वारी नको इथपर्यंतचा असा हा माझा मानसिक प्रवास. वारी अनुभवण्याचे माझे स्वप्न आता अधुरेच राहणार आहे पण त्याचा मला जरा ही खेद नाही. दरवर्षी मी माझ्या घरातच मानस वारी अनुभवते आणि त्याचा ही मला तेवढाच आनंद मिळतो.

(इतके लोक प्रचंड संख्येने वारीला जातात त्या अर्थी त्यात आज ही काहीतरी मनाला ओढ लावणारे, आनंद देणारे असेल हे ही पटत. हा माझा वैयक्तिक / वैचारिक मानसिक प्रवास आहे . त्यामुळे वारीला जाऊन ज्यांना आनंद मिळतो त्यांनी वारीला जाऊन तो अवश्य मिळवावा. )

हेमा वेलणकर