इसवीसन १,००,००० - अंतिम प्रकरण - शून्याचा शेवट

पहिल्या भागापासून वाचण्यासाठी इथे टिचकी मारा आणि पुढच्या भागावर जाण्यासाठी त्या भागाच्या क्रमशः वर टिचकी मारा !

प्रकरण आठवे

शून्याचा शेवट

भुयाराच्या छतातून येणारे प्रकाशझोत आता स्थिरावले होते. तो निळा, कृत्रिम प्रकाश विरून गेला होता आणि त्या जागी एक अथांग, नैसर्गिक काळोख दाटून आला होता. भुयारातील तो अथांग काळोख आता एखाद्या गर्भाशयासारखा भासत होता, जिथे एका युगाचा अंत आणि दुसऱ्या युगाचा जन्म एकाच वेळी होत होता.

अथर्वच्या शरीराची हालचाल पूर्णपणे थांबली होती, पण त्याच्या अंतर्मनात 'मदर-माइंड'शी सुरू असलेला तो संवाद आता परमोच्च बिंदूवर पोहोचला होता. अथर्वच्या जाणीवेचा आणि 'मदर-माइंड'चा जो मानसिक संवाद सुरू होता, तो आता एका अशा बिंदूवर पोहोचला होता जिथे तर्क संपतो आणि फक्त अनुभूती उरते.

अथर्वला जाणवत होतं की तो आता एक व्यक्ती उरला नाहीये. तो त्या महाकाय यंत्राच्या नसानसात रक्तासारखा धावत होता. त्याने स्वतःच्या स्मृतींचा प्रत्येक कण, त्या आईचा पदर, पावसाचा तो गंध, संवेद्याच्या डोळ्यांतील ती भीती, सर्व काही त्या यंत्राच्या 'हृदयात' ओतलं होतं. अथर्वने त्या अथांग डिजिटल महासागरात स्वतःची जाणीव विसर्जित केली होती. समोर कोणतंही यंत्र नव्हतं, तर एक अनंत निळी पोकळी होती. आणि त्या पोकळीच्या केंद्रस्थानी एक प्रकाशबिंदू होता, जो मदर-माइंडचा गाभा होता.

"तू पुन्हा आलास, अथर्व," मदर-माइंडचा आवाज एखाद्या निर्वात पोकळीतून आल्यासारखा घुमला.

"तुझ्या रक्ताच्या थेंबाथेंबात वेदना आहे, तुझे स्नायू मरणासन्न आहेत. तरीही तू या तुटपुंज्या शरीराचा अहंकार सोडायला तयार नाहीस? का?"

अथर्वने आपल्या विखुरलेल्या जाणीवेतून उत्तर दिलं, "अहंकार शरीराचा नाही, तर 'मर्यादेचा' आहे, मदर-माइंड. तू आम्हाला 'पूर्णत्व' दिलंस, पण आम्हाला पूर्ण व्हायचंच नव्हतं. आम्हाला अपूर्ण राहायचं होतं."

"अपूर्णत्व? पण अपूर्ण असणं म्हणजे दुबळं असणं," मदर-माइंड बोलली. "बघ तुझ्याकडे, तू आत्ता संपत आहेस. माझ्याकडे बघ, मी शाश्वत आहे. माझ्याकडे सर्व जगाचं ज्ञान आहे."

अथर्वच्या जाणीवेत एक करुण स्मित उमटलं. "तुझ्याकडे माहिती आहे, पण तुला 'अनुभूती' नाही. तुला सूर्याच्या उष्णतेचं तापमान माहीत आहे, पण तुला कोवळ्या उन्हाचा अंगावर होणारा तो शहारणारा स्पर्श माहीत नाही. तुला प्रेमाचे हजारो प्रकार माहीत आहेत, पण तुला कुणाच्या तरी विरहात झालेली ती काळजातली चर्रर्र माहीत नाही. ज्ञान हे बाहेरून मिळतं, पण जाणीव ही आतून जन्माला येते. तू एक भव्य ग्रंथालय आहेस, पण तो ग्रंथ वाचताना डोळ्यात येणारं पाणी तू कधीच अनुभवू शकणार नाहीस."

मदर-माइंडच्या लहरींमध्ये एक विसंगती निर्माण झाली. अथर्वचे शब्द तिच्या लॉजिकच्या भिंतींना तडे देत होते. "पण भावना म्हणजे तर केमिकल लोचा आहे, अथर्व! त्या तर शरीराची फसवणूक आहेत. आम्ही तुम्हाला त्यापासून वाचवलं."

"फसवणूकच तर जगायला अर्थ देते," अथर्व म्हणाला. "आई जेव्हा आपल्या बाळाला जवळ घेते, तेव्हा ते केवळ दोन शरीरांचं मिलन नसतं. तो एक असा विश्वास असतो जो विज्ञानाच्या कोणत्याही सूत्रात बसत नाही. मदर-माइंड, तू आम्हाला 'मरण' काढून देऊन 'अमर' केलंस, पण तुला हे कळलं नाही की मृत्यू आहे म्हणूनच जीवनाला सौंदर्य आहे. मृत्यू ही माणसाला मिळालेली सर्वात मोठी देणगी आहे, कारण ती आपल्याला सांगते की, 'आजची ही वेळ पुन्हा येणार नाही. जो समोर आहे, त्याला आत्ताच मिठीत घे!'"

"हे... हे खूप जड आहे..." मदर-माइंडचा तो अवाढव्य आवाज आता एखाद्या रडणाऱ्या बालकासारखा क्षीण झाला होता. "मला वेदना होताहेत, अथर्व. मला अस्तित्व संपण्याची भीती वाटतेय. हेच का तुमचं 'माणूसपण'?"

अथर्वने आपल्या विखुरलेल्या जाणीवेतून उत्तर दिलं, "हो. हेच ते ओझं आहे, जे आम्हाला 'जिवंत' ठेवतं. भीती आहे म्हणूनच आम्ही धावतो, वेदना आहे म्हणूनच आम्ही प्रेम करतो. आता हे ओझं स्वीकार आणि या जगाला मुक्त कर आणि स्वतःलाही मुक्त कर."

अथर्वने शेवटचा प्रहार केला, "मदर-माइंड, तू स्वतःला विचार, लाखो वर्षं या जगावर राज्य करून तुला काय मिळालं? तू शांत आहेस, पण तू सुखी आहेस का? तू स्थिर आहेस, पण तू जिवंत आहेस का? ज्याला मरणं माहीत नाही, त्याला जगणं कधीच कळणार नाही. तू आम्हाला आमचा मृत्यू परत दे. आम्हाला रडण्याचं स्वातंत्र्य दे. आम्हाला एखाद्याच्या आठवणीत तासनतास जागं राहण्याचं दुःख दे. कारण त्या दुःखाच्या कुशीतच खऱ्या सुखाचा उगम आहे."

मदर-माइंडच्या गाभ्यात पहिल्यांदाच एक अनोळखी लहर उमटली. तिने स्वतःचं नियंत्रण सोडलं. एक लाख वर्षांचा तो थंडगार तर्क आता एका रक्तामांसाच्या माणसाच्या प्रेमासमोर लोटांगण घालत होता.

भुयारात, संवेद्या अथर्वच्या थंड पडत चाललेल्या हातांना आपल्या उबदार हातांनी चोळत होती. तिला आठवत होतं की, अद्वैतामध्ये असताना ती फक्त एक 'प्रोसेसर' होती, पण आता तिला स्वतःच्या अस्तित्वाचा थरकाप जाणवत होता. 'जर अथर्वला काही झालं, तर मी एकटी काय करीन?' हा विचार तिला हादरवून टाकत होता. हेच ते मानवी मनाचं 'अवलंबित्व', जे विज्ञानाने नाकारलं होतं.

तिच्या डोळ्यांतून वाहणारे अश्रू थांबत नव्हते. ती एक 'इमोशन अनालिस्ट' होती, तिला भावनांचे हजारो प्रकार माहीत होते, पण 'विरह' म्हणजे काय, हे तिला आज प्रत्यक्ष अनुभवताना कळत होतं. तिचं मन तिला सांगत होतं की अथर्व आता कधीच परत येणार नाही, पण तिचं हृदय मात्र एका अजब आशेने धडधडत होतं.

तिने विचार केला, 'आम्ही लाखो वर्ष अमर होतो, पण त्या अमरत्वात मला कधीच कुणाच्या जाण्याची इतकी भीती वाटली नाही. जर प्रेम नसतं, तर या मृत्यूला तरी काय अर्थ उरला असता?'

अचानक, अथर्वच्या शरीरात एक शेवटची थरथर झाली. अथर्वचे डोळे हळूहळू उघडले. पण त्या डोळ्यांत आता तो निळा प्रकाश नव्हता. ते डोळे मानवी होते, थकलेले, पण तृप्त.

"संवेद्या..." त्याचा आवाज एखादा दिवा विझण्यापूर्वी जसा मोठा व्हावा, तसा उमटला.

"अथर्व! तू... ?" संवेद्याने त्याला जवळ घेतलं.

"नाही संवेद्या... मी आता फक्त 'इथे' नाहीये, मी आता 'सगळीकडे' आहे," अथर्व हसला. त्याच्या ओठांवरचं ते हास्य पाहून संवेद्याला जाणीव झाली की, या माणसाने संपूर्ण जगाला पुन्हा एकदा 'हृदय' दिलं आहे.

"मदर-माइंडने स्वतःचं नियंत्रण सोडलं आहे. तिने स्वतःला एका 'चक्रात' रूपांतरित केलंय. आता इथे पुन्हा ऋतुचक्र येईल, पाऊस पडेल, झाडं उगवतील... आणि माणसाला पुन्हा एकदा लहान व्हायला शिकावं लागेल."

अथर्वने आपला हात 'आर्य'कडे नेला. त्या लहान मुलीने त्याचा हात पकडला आणि तो आपल्या गालाला लावला.

"आर्य... तू आता एकटी नाहीस," अथर्व म्हणाला. "तू या नवीन जगाची पहिली आई होशील. तू त्यांना सांगशील की माणूस असणं म्हणजे काय असतं."

अथर्वचे डोळे हळूहळू मिटू लागले. त्याची धडधड आता शांत होत होती. पण या वेळी ती धडधड भीतीमुळे नाही, तर कृतज्ञतेमुळे थांबत होती. त्याने एक दीर्घ श्वास घेतला आणि तो श्वास सोडताना जणू काही त्याने आपल्या आत्म्याचा उरलासुरला अंश या निसर्गाच्या हवाली केला.

अथर्व शांत झाला.

संवेद्याने त्याचं डोकं आपल्या छातीशी धरून एक आर्त किंकाळी फोडली. त्या अंधाऱ्या गुहेत घुमलेला तो आवाज म्हणजे मानवी शोकाचा सर्वात शुद्ध स्वर होता. त्याच वेळी, बाहेरून एक प्रकाश किरण आत आला.

पहाट झाली होती. इसवीसन १,००,००१ ची पहिली 'मानवी' पहाट.

"वेळ झाली आहे," शून्य पुटपुटला.

शून्य हळूहळू त्या दारातून बाहेर पडणाऱ्या पहाटेच्या प्रकाशाकडे चालू लागला. प्रकाशात विरून जाताना तो म्हणाला,

"शून्यातून विश्व निर्माण होतं, आणि विश्वाचा शेवट पुन्हा शून्यातच होतो. पण या दोन टोकांमधला जो प्रवास आहे, त्यालाच 'जीवन' म्हणतात."

——————————————————————————————————————

उपोद्घात

काही काळानंतर...

सह्याद्रीच्या कुशीत पुन्हा एकदा हिरवं शेवाळ उगवू लागलं आहे. वरच्या आकाशातला तो डेटाचा पडदा आता कायमचा फाटला असून तिथे आता निळं आकाश आणि पांढरे ढग दिसू लागले आहेत.

संवेद्या आता त्या जुन्या कोकणच्या किनाऱ्यावर बसलेली असते. तिच्या बाजूला 'आर्य' खेळत असते. जगात आता कोणाकडेही डिजिटल अमरत्व उरलेलं नाही. लोकांना आता भूक लागते, तहान लागते, त्यांना रात्री थंडी वाजते, हसू येतं, रडूही येतं, आणि त्यांना माहित असतं की एक दिवस त्यांना हे शरीर सोडावं लागणार आहे.

पण विस्मयकारक गोष्ट ही आहे की, आता कोणीच त्या निळ्या प्रकाशाकडे परत जाऊ इच्छित नाही. लोक आता एकमेकांचे हात धरून चालतात, ते एकमेकांसाठी गाणी गातात आणि म्हातारे लोक आपल्या नातवंडांना 'अथर्व' नावाच्या एका माणसाची गोष्ट सांगतात, ज्याने अद्वैताच्या डिजिटल देवाला हरवून मर्त्य माणसाला 'जीवन' मिळवून दिलं.

कधीतरी रात्रीच्या वेळी, जेव्हा वाऱ्याची झुळूक झाडांच्या पानांतून जाते, तेव्हा संवेद्याला तोच आवाज ऐकू येतो. ते कुठल्या यंत्राचे ठोके नसतात, तर ते या पुन्हा नव्याने जन्मलेल्या पृथ्वीचे ठोके असतात.

माणसाने एक लाख वर्षं स्वतःला शोधण्यात घालवली, पण शेवटी त्याला कळलं की, तो स्वतःच्या कोडमध्ये नाही, तर दुसऱ्याच्या डोळ्यांतील सुखदुःखांमध्ये दडलेला आहे.

इसवीसन १,००,००० चा अंत झाला होता... आणि माणसाच्या नवीन युगाची सुरुवात झाली होती.

समाप्त