दोस्ती... भाग ८ — उत्तरार्ध : मैत्रीची शेवटची शर्यत...

### दोस्ती...
### भाग ८ — उत्तरार्ध : मैत्रीची शेवटची शर्यत...

काही मित्र आपल्या आयुष्यात येतात, आपल्यासोबत हसतात, खेळतात आणि आठवणी देऊन जातात.
पण काही मित्र असे असतात, जे आपल्या आयुष्याचा इतका मोठा भाग बनतात की त्यांच्याशिवाय स्वतःचं अस्तित्वही अपूर्ण वाटू लागतं.
अमोल आणि चंदूची मैत्रीही अशीच होती.
### १. जांभळाच्या झाडावरची ती संध्याकाळ...
पाटीलसाहेबांच्या शेतात संध्याकाळचं ऊन पसरलं होतं.
विहिरीजवळची झाडं वाऱ्याने हलत होती. पक्षी आपापल्या घरट्यांकडे परतत होते.
आणि त्या जुन्या जांभळाच्या झाडावर दोन मित्र नेहमीप्रमाणे बसले होते.
अमोल आणि चंदू.
पाचवीपासून त्यांची ती आवडती जागा होती.
किती तरी शनिवार त्यांनी तिथे घालवले होते.
किती तरी वेळा जांभळं खाताना त्यांच्या जिभा जांभळ्या झाल्या होत्या.
किती तरी वेळा एकमेकांची चेष्टा केली होती.
पण आज वातावरण वेगळं होतं.
आज चंदू शांत होता.
नेहमी बडबड करणारा चंदू आज एकटक दूरवर पाहत बसला होता.
अमोल खालच्या मजबूत फांदीवर बसला होता. चंदू त्याच्या वरच्या फांदीवर.
"ए चंद्या..."
चंदू काही बोलला नाही.
"आरं, बोल की!"
चंदूने एक दीर्घ श्वास घेतला.
"काय बोलू रं अमल्या?"
"काय झालं?"
"आरं, असं काही होईल असं स्वप्नात बी वाटलं नव्हतं."
अमोल गप्प राहिला.
चंदू पुढे म्हणाला,
"पाच वर्षं मानिषाला सांगायचं ठरवत व्हतो. एवढ्या कविता लिहिल्या. एवढे प्लॅन केले. आणि शेवटी पत्र गेलं कुणाकडं?"
अमोलने हळू आवाजात उत्तर दिलं.
"उषा मॅडमकडं."
"आरं, त्यापेक्षा मी प्रेमपत्रच लिहिलं नसतं तर बरं झालं असतं!"
अमोल त्याच्याकडे पाहत म्हणाला,
"जाऊ दे रं चंद्या. उषा मॅडमनी तुझ्या बापूंना समजावून सांगितलं ना? त्यांनी प्रकरण शांत केलं. आता जास्त विचार करू नगंस."
चंदूने मान खाली घातली.
"तुला काय माहीत अमल्या..."
"काय?"
"बापूंनी घरी गेल्यावर मला लई मारलं रं."
अमोलचा चेहरा गंभीर झाला.
"काय?"
"व्हय. लई रागावले. मी किती सांगितलं की चूक झाली, तरी ऐकायलाच तयार नव्हते."
अमोल काही क्षण काहीच बोलला नाही.
त्याला आपल्या मित्राची अवस्था पाहवत नव्हती.
"चंद्या, असं व्हायला नको व्हतं रं."
चंदूने कडवट हसू केलं.
"माझं प्रेमपत्र उषा मॅडमना गेलं, त्यापेक्षा बापूंना ते कळलं हीच मोठी आफत झाली!"
अमोल म्हणाला,
"चूक झाली म्हणून एवढं रागावायचं नसतं."
चंदूने डोळे पुसले.
"आरं अमल्या, मी वाईट पोरगा न्हाय रं."
"मला माहीत हाय."
"मी मुद्दाम कुणाला त्रास दिला न्हाय."
"ते बी माहीत हाय."
"मग सगळं माझ्याच बाबतीत असं का होतं रं?"
अमोलने वर पाहिलं.
"चंद्या, एक सांगू?"
"सांग."
"प्रेमपत्राचा प्लॅन माझा व्हता. चूक माझी बी हाय."
चंदू लगेच म्हणाला,
"आरं, तू कशाला स्वतःला दोष देतोयस?"
"कारण मी तुला समोर बघू नगंस असं सांगितलं व्हतं."
चंदू काही क्षण त्याच्याकडे पाहत राहिला.
मग हलकंसं हसला.
"व्हय रं! तुझा प्लॅन लई भारी व्हता!"
अमोलही हसला.
"आता पुन्हा असला प्लॅन करणार न्हाय!"
"का?"
"कारण पुढच्या वेळी तू थेट मुख्याध्यापकांनाच पत्र देशील!"
चंदूला नकळत हसू आलं.
काही क्षणांसाठी का होईना, त्याच्या चेहऱ्यावर पुन्हा जुनं हसू परतलं.
### २. बाबांना पडलेला प्रश्न...
गाडीत मी बाबांची गोष्ट शांतपणे ऐकत होतो.
चंदूच्या वडिलांनी त्याला मारल्याचं ऐकून माझं मन अस्वस्थ झालं.
"बाबा..."
"काय रे मंगेश?"
"रामूकाकांनी चंदूला इतकं का मारलं?"
बाबा शांत झाले.
"त्यांना मुलाच्या वागण्याचा राग आला होता."
"पण बाबा, ती चूक होती. चंदू मुद्दाम उषाला प्रेमपत्र द्यायला गेला नव्हता."
"मला माहीत आहे."
"मग त्याला समजावून सांगायला हवं होतं ना? एवढ्या रागाने काय साध्य होणार?"
बाबांनी दीर्घ श्वास घेतला.
"तू बरोबर बोलतोयस, मंगेश. चूक समजावून सांगता येते. मारहाण करून नाही."
मी विचारलं,
"मग तुम्ही रामूकाकांशी बोलला नाहीत?"
"बोललो असतो तर बरं झालं असतं. पण प्रत्येक घरात काय घडतंय, हे आपल्याला वेळेवर समजतंच असं नाही. आणि काही वेळा आपल्याला परिस्थितीची पूर्ण कल्पना नसते."
मी खिडकीबाहेर पाहिलं.
"बिचारा चंदू..."
बाबा म्हणाले,
"हो. त्या दिवशी तो खूप निराश झाला होता."
"मग पुढे काय झालं?"
बाबा काही क्षण शांत राहिले.
"पुढे जे झालं, त्याची कल्पना कुणालाच नव्हती."
माझ्या मनात अचानक धाकधूक निर्माण झाली.
तेवढ्यात चालक म्हणाला,
"साहेब, आपण अंकलेला पोहोचायला साधारण दहा मिनिटं आहेत."
मी बाबांकडे वळलो.
"बाबा, गोष्ट पूर्ण करा ना. दोघं जांभळाच्या झाडावर बसले होते. मग?"
बाबांनी माझ्याकडे पाहिलं.
त्यांच्या चेहऱ्यावरचं हसू नाहीसं झालं होतं.
### ३. "अमल्या, माझ्याकडं एक आयडिया हाय!"
जांभळाच्या झाडावर पुन्हा दोघांच्या गप्पा सुरू झाल्या.
चंदूने वरच्या फांदीवरून विचारलं,
"ए अमल्या!"
"काय रं?"
"आता मानिषाचं काय करायचं?"
अमोलने हसत उत्तर दिलं,
"आधी दहावीची परीक्षा देऊया!"
"आरं, मी प्रेमाबद्दल विचारतोय!"
"आणि मी अभ्यासाबद्दल सांगतोय!"
चंदू म्हणाला,
"तू लई अभ्यास करतोस रं!"
अमोल हसला.
"आणि तू लई कविता करतोस!"
"काय करू? कवीचं मन हाय माझं!"
अमोलने वर पाहिलं.
"चंद्या, माझ्याकडं एक आयडिया हाय!"
चंदू सावध झाला.
"थांब!"
"काय झालं?"
"तुझी आयडिया नको!"
अमोल हसला.
"का रं?"
"मागच्या आयडियानं माझं प्रेमपत्र उषा मॅडमना पोहोचवलंस. आता काय, मानिषाच्या आईकडं पाठवणार हायस?"
अमोल खळखळून हसला.
"आरं, ऐकून तरी घे!"
"बरं, सांग!"
"आपण दोघं..."
अमोल बोलता बोलता फांदीवर थोडा सरकला.
तेवढ्यात एक अनपेक्षित आवाज झाला.
कडाड!
अमोल दचकला.
त्याने खाली पाहिलं.
ज्या फांदीवर तो बसला होता, ती अचानक अस्थिर झाली होती.
"चंद्या!"
अमोलचा आवाज घाबरलेला होता.
चंदूने खाली पाहिलं.
"काय झालं रं?"
पुढच्याच क्षणी परिस्थिती गंभीर झाली.
अमोलचा तोल गेला.
"चंदूऽऽ!"
चंदूने क्षणाचाही विचार केला नाही.
स्वतःची पर्वा न करता त्याने अमोलच्या दिशेने झेप घेतली.
त्याच्या प्रयत्नामुळे अमोलला शेजारच्या मजबूत फांदीचा आधार मिळाला.
अमोलने ती घट्ट पकडली.
पण चंदूला स्वतःला सावरता आलं नाही.
क्षणभरापूर्वी दोघांच्या हसण्याने भरलेलं झाड अचानक शांत झालं.
"चंदूऽऽऽ!"
अमोलचा आवाज संपूर्ण शेतात घुमला.
### ४. "बापूऽऽ! लवकर या!"
अमोल अजूनही फांदीला धरून होता.
त्याचे हात थरथरत होते.
खाली चंदू निश्चल पडला होता.
"चंद्या!"
उत्तर नाही.
"ए चंद्या! बोल की रं!"
उत्तर नाही.
अमोलच्या डोळ्यांत पाणी आलं.
"चंदूऽऽ! उठ रं!"
त्याने आजूबाजूला पाहिलं.
"बापूऽऽ! रामूकाका! कुणीतरी या!"
शेतात काम करत असलेल्या रामूकाकांच्या कानावर त्याचा आवाज पडला.
ते धावत आले.
"काय झालं रं अमल्या?"
अमोल रडत ओरडला,
"काका! चंदू... चंदू खाली पडलाय!"
रामूकाकांनी क्षणभर वर पाहिलं.
अमोल अजूनही झाडावर अडकला होता.
आणि खाली त्यांचा मुलगा होता.
त्यांनी घाईघाईने मदत बोलावली.
अमोलला सुरक्षित खाली आणण्यात आलं.
पण खाली उतरल्यावर तो स्वतःकडे पाहायलाही थांबला नाही.
तो थेट चंदूकडे धावला.
"चंद्या!"
त्याने मित्राला हाक मारली.
"ए चंद्या... मी खाली आलोय बघ!"
काहीच प्रतिसाद नव्हता.
अमोलचा आवाज भरून आला.
"आरं, उठ ना रं..."
रामूकाकांनी मदतीने चंदूला तातडीने रुग्णालयात नेलं.
अमोलही त्यांच्यासोबत गेला.
संपूर्ण प्रवासात त्याच्या मनात एकच विचार होता.
चंदूने मला वाचवलं.
पण त्याला काही झालं तर?
### ५. रुग्णालयातील ती रात्र...
रुग्णालयात डॉक्टरांनी चंदूवर तातडीने उपचार सुरू केले.
रामूकाका बाहेर बसले होते.
अमोल त्यांच्या शेजारी.
दोघंही शांत.
काही वेळापूर्वी प्रेमपत्राची चेष्टा करणारा अमोल आता एक शब्दही बोलत नव्हता.
त्याच्या डोळ्यांसमोर वारंवार तोच क्षण येत होता.
चंदूने त्याच्यासाठी घेतलेली झेप.
आणि त्यानंतरचं भयाण मौन.
काही वेळाने डॉक्टर बाहेर आले.
रामूकाका लगेच उठले.
"डॉक्टरसाहेब, माझा चंदू कसा हाय?"
डॉक्टरांचा चेहरा गंभीर होता.
त्यांनी सांगितलं की चंदूला अतिशय गंभीर दुखापत झाली होती. पुढील काळ अत्यंत कठीण असणार होता.
रामूकाकांनी थरथरत्या आवाजात विचारलं,
"डॉक्टर, माझा पोरगा बरा होईल ना?"
डॉक्टर काही क्षण शांत राहिले.
त्यांनी उपचार सुरू ठेवण्याबरोबरच कुटुंबाला परिस्थितीची गंभीरता समजावून सांगितली.
रामूकाका खुर्चीत बसले.
त्यांनी दोन्ही हातांनी चेहरा झाकला.
अमोल त्यांच्या जवळ उभा राहिला.
"काका..."
रामूकाकांनी त्याच्याकडे पाहिलं.
अमोल रडत म्हणाला,
"काका, चंदूनं मला वाचवलं..."
रामूकाकांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
"मला माहीत हाय रं..."
अमोल पुढे काही बोलू शकला नाही.
### ६. अशोकमामांची धावपळ...
अपघाताची बातमी गावात पोहोचली.
अशोकमामा तातडीने रुग्णालयात आले.
त्यांना पाहताच अमोल त्यांच्या मिठीत शिरला.
"बाबा!"
अशोकमामांनी त्याला घट्ट धरलं.
"काय झालं रं बाळा?"
अमोल रडत म्हणाला,
"बाबा... चंदू... त्यानं मला वाचवलं..."
अशोकमामांनी त्याच्या डोक्यावरून हात फिरवला.
"शांत हो बाळा. आधी तू ठीक आहेस ना?"
अमोलने मान हलवली.
"पण चंदू..."
त्याला पुढे बोलवत नव्हतं.
अशोकमामांनी रामूकाकांकडे पाहिलं.
रामूकाका शांत बसले होते.
त्यांच्या चेहऱ्यावरची वेदना शब्दांत मावणारी नव्हती.
अशोकमामा त्यांच्या शेजारी बसले.
"रामू..."
रामूकाकांनी मान वर केली.
"अशोकराव..."
आणि पुढच्याच क्षणी त्यांचा आवाज भरून आला.
"माझ्या पोरानं स्वतःची पर्वा केली न्हाय रं..."
अशोकमामांच्या डोळ्यांतही पाणी आलं.
त्यांनी रामूकाकांच्या खांद्यावर हात ठेवला.
त्या क्षणी कुणाकडेही दिलासा देण्यासाठी पुरेसे शब्द नव्हते.
### ७. "बाबा, चंदू बरा होईल ना?"
बाबा गोष्ट सांगत होते.
मी मात्र पूर्णपणे स्तब्ध झालो होतो.
"बाबा..."
त्यांनी माझ्याकडे पाहिलं.
"काय रे?"
"मग अमोलचं काय झालं?"
"तो सुरक्षित होता. पण चंदूच्या अवस्थेमुळे पूर्णपणे हादरला होता."
"आणि चंदू?"
बाबांनी दीर्घ श्वास घेतला.
"त्याची प्रकृती खूप गंभीर होती."
मी विचारलं,
"मग तुम्ही रुग्णालयात गेला होतात?"
"हो. बातमी समजताच मीही गेलो."
बाबा काही क्षण शांत झाले.
"मला आठवतंय, अमोल मला पाहताच धावत आला होता."
त्यांचा आवाज जड झाला.
"त्याने माझा हात धरला आणि विचारलं होतं..."
बाबा थांबले.
मी हळूच विचारलं,
"काय विचारलं?"
बाबांनी खाली पाहिलं.
"सर... चंदू बरा होईल ना?"
मी काही बोललो नाही.
बाबा पुढे म्हणाले,
"त्या मुलाच्या डोळ्यांत इतकी भीती होती की मला त्याच्याकडे पाहवत नव्हतं."
"मग तुम्ही काय सांगितलं?"
"मी त्याला जवळ घेतलं. त्याला धीर दिला. डॉक्टर प्रयत्न करत आहेत, आपण आशा सोडायची नाही, असं सांगितलं."
मी खिडकीबाहेर पाहिलं.
माझ्या मनात चंदूचा चेहरा उभा राहिला.
शर्यतीत मुद्दाम हरणारा चंदू.
अर्धी भाकरी खाणारा चंदू.
IQ विकत आणण्याच्या गोष्टीवर हसणारा चंदू.
मानिषासाठी कविता लिहिणारा चंदू.
आणि आता...
मित्राला वाचवण्यासाठी स्वतःची पर्वा न करणारा चंदू.
"बाबा, पुढे काय झालं?"
बाबांनी उत्तर दिलं नाही.
तेवढ्यात चालक म्हणाला,
"साहेब, अंकले आलं."
### ८. अंकले...
गाडी गावात शिरली.
पाच वर्षांनी मी माझ्या गावात परतलो होतो.
तेच रस्ते.
तीच घरं.
तोच परिचित परिसर.
पण माझ्या मनात गावात परतल्याचा आनंद नव्हता.
मी बाबांकडे पाहिलं.
ते शांत होते.
अचानक त्यांच्या मोबाईलची घंटा वाजली.
बाबांनी फोन उचलला.
"हॅलो?"
पलीकडून कुणीतरी काहीतरी सांगत होतं.
बाबांच्या चेहऱ्यावरचे भाव हळूहळू बदलले.
"काय?"
ते काही क्षण ऐकत राहिले.
"मी आलोय गावात..."
पुन्हा शांतता.
"हो... आम्ही लगेच येतो."
त्यांनी फोन ठेवला.
मी त्यांच्याकडे पाहिलं.
"बाबा, काय झालं?"
त्यांनी उत्तर दिलं नाही.
त्यांचे डोळे भरून आले होते.
"बाबा?"
त्यांनी चालकाला सांगितलं,
"गाडी रामूच्या घराकडे घ्या."
मी दचकलो.
"रामूकाकांच्या घरी?"
"हो."
"पण बाबा, आपण आधी घरी जाणार होतो ना?"
बाबांनी माझ्याकडे पाहिलं.
त्यांच्या चेहऱ्यावर अशी वेदना होती, जी मी यापूर्वी फार कमी वेळा पाहिली होती.
मी पुन्हा विचारलं,
"बाबा, काही झालंय का?"
ते फक्त एवढंच म्हणाले,
"मंगेश... आधी तिथे जाऊया."
गाडीत शांतता पसरली.
### ९. संध्याकाळचे साडेपाच...
रामूकाकांच्या घराजवळ गाडी थांबली.
घड्याळात संध्याकाळचे साडेपाच वाजले होते.
घरासमोर गावातील लोक जमले होते.
कुणी शांत उभं होतं.
कुणी एकमेकांना आधार देत होतं.
घरातून रडण्याचे आवाज येत होते.
मी गाडीतून खाली उतरलो.
माझ्या छातीत धडधड सुरू झाली.
बाबा घाईघाईने घराकडे गेले.
मी त्यांच्या मागून चालत होतो.
आणि तेवढ्यात माझी नजर घरासमोर बसलेल्या एका तरुणावर पडली.
तो खाली मान घालून बसला होता.
त्याच्या आजूबाजूला काही गावकरी होते.
थोड्या अंतरावर अशोकमामा उभे होते.
त्यांच्या चेहऱ्यावर प्रचंड दुःख दिसत होतं.
बाबा त्या तरुणाजवळ गेले.
"अमोल..."
त्याने मान वर केली.
त्याच्या डोळ्यांत अश्रू होते.
बाबांना पाहताच तो उठला.
क्षणभर त्यांच्याकडे पाहत राहिला.
आणि पुढच्याच क्षणी त्यांच्या मिठीत शिरला.
"सरऽऽ!"
बाबांनी त्याला घट्ट धरलं.
"अमोल... बाळा..."
अमोल रडत होता.
त्याच्या तोंडून शब्द फुटत नव्हते.
बाबांनी त्याच्या पाठीवरून हात फिरवला.
"काय झालं रे?"
अमोलने बाबांकडे पाहिलं.
त्याच्या डोळ्यांत एकच प्रश्न होता.
असं का झालं?
तो कसाबसा बोलला.
"सर... चंदू आपल्यात राहिला नाही..."
बाबा जागच्या जागी थबकले.
अमोल पुन्हा त्यांच्या मिठीत शिरला.
"सरऽऽ... माझा चंदू गेला रं..."
बाबांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
त्यांनी अमोलला आणखी घट्ट धरलं.
मी काही अंतरावर उभा होतो.
माझ्या कानात अजूनही बाबांनी सांगितलेल्या गोष्टी घुमत होत्या.
शर्यत दोन मित्रांची...
अर्धी भाकरी, पूर्ण मैत्री...
IQ चा गोंधळ...
जांभळाच्या झाडावरच्या गप्पा...
मानिषासाठी लिहिलेलं प्रेमपत्र...
आणि आता...
चंदू नव्हता.
### १०. अशोकमामा...
माझी नजर अशोकमामांकडे गेली.
ते थोड्या अंतरावर उभे होते.
ज्यांनी कधीकाळी चंदूच्या शिक्षणासाठी रामूकाकांना समजावलं होतं.
ज्यांनी त्याला शाळेत आणण्यासाठी मदत केली होती.
ज्यांनी अमोल आणि चंदूची मैत्री वाढताना पाहिली होती.
आज ते काहीच बोलत नव्हते.
मी हळूहळू त्यांच्याजवळ गेलो.
"मामा..."
त्यांनी मान वर केली.
क्षणभर माझ्याकडे पाहिलं.
"मंगेश?"
मी मान हलवली.
त्यांनी माझ्या खांद्यावर हात ठेवला.
"आलास रं बाळा..."
त्यांचा आवाज भरून आला.
मी त्यांना विचारलं,
"मामा... हे सगळं..."
माझं वाक्य पूर्ण झालं नाही.
अशोकमामांनी डोळे पुसले.
"चंदू लई चांगलं पोरगं व्हतं रं..."
मी काही बोलू शकलो नाही.
ते पुढे म्हणाले,
"लहानपणापासून अमोलसोबतच व्हता. दोघं एकमेकांशिवाय राहायचेच न्हायती."
त्यांनी बाबांकडे पाहिलं.
बाबा अजूनही अमोलला जवळ घेऊन उभे होते.
अशोकमामा हळू आवाजात म्हणाले,
"आता अमोलला कसं सावरायचं, तेच कळत न्हाय..."
माझ्या डोळ्यांत पाणी आलं.
### ११. दोन मित्र... आणि एक आठवण
बाबांनी मला सांगितलेल्या पहिल्या शर्यतीची आठवण झाली.
पहिलं बक्षीस — वर्षभराची पुस्तकं.
दुसरं बक्षीस — सायकल.
अमोलला पुस्तकं हवी होती.
चंदूला सायकल.
चंदू जिंकू शकत होता.
पण त्याने मुद्दाम वेग कमी केला.
अमोल जिंकला.
चंदू दुसरा आला.
दोघांनाही हवं ते मिळालं.
तेव्हा बाबांनी सांगितलं होतं—
त्या शर्यतीत दोघंही जिंकले होते.
पण आज...
मला त्या जांभळाच्या झाडावरची घटना आठवत होती.
अमोल अडचणीत सापडला.
चंदूने क्षणाचाही विचार न करता त्याला मदत केली.
पहिल्या शर्यतीत चंदूने मित्रासाठी विजय सोडला होता.
आणि त्या झाडावरच्या प्रसंगात त्याने पुन्हा स्वतःपेक्षा मित्राचा विचार केला होता.
माझ्या मनात एकच विचार आला.
चंदूसाठी मैत्री ही कधीच फक्त बोलण्याची गोष्ट नव्हती.
### १२. अमोलचा प्रश्न...
बाबा अमोलला शांत करण्याचा प्रयत्न करत होते.
अमोल थोडा सावरला.
पण त्याचे डोळे अजूनही भरलेले होते.
तो बाबांना म्हणाला,
"सर..."
"बोल बाळा."
"आम्ही पाचवीपासून एकत्र व्हतो..."
बाबा शांतपणे ऐकत होते.
"शाळेत एकत्र जायचो... जांभळं खायचो... विहिरीवर जायचो..."
त्याचा आवाज पुन्हा भरून आला.
"तो मला रोज काही ना काही सांगायचा. कधी कविता, कधी मानिषा, कधी नवा प्लॅन..."
अमोलने डोळे पुसले.
"सर... मी त्याला किती वेळा रागवायचो. अभ्यास कर म्हणायचो. पण तो हसायचा."
बाबांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहत होते.
अमोल पुढे म्हणाला,
"आता उद्या शाळेत गेल्यावर मी कुणाशी बोलू सर?"
बाबांनी त्याला जवळ घेतलं.
"अमोल..."
"माझ्या शेजारी कोण बसणार?"
त्याचा आवाज थरथरत होता.
"जांभळाच्या झाडावर माझ्यासोबत कोण येणार?"
बाबांना उत्तर देता आलं नाही.
अमोलने बाबांचा हात धरला.
आणि विचारलं—
"सर... आता मला चंदू कुठं भेटणार?"
त्या प्रश्नावर बाबा नि:शब्द झाले.
मीही.
अशोकमामाही.
कारण काही प्रश्नांची उत्तरं पुस्तकात नसतात.
आणि काही प्रश्नांना उत्तर देण्यासाठी शब्दच अपुरे पडतात.
### १३. परतीचा प्रवास...
न्यूयॉर्कहून भारतात येताना माझ्या मनात किती विचार होते.
उषाला भेटायचं.
तिच्या साखरपुड्याला जायचं.
बाबांसोबत वेळ घालवायचा.
गावातल्या जुन्या आठवणी पुन्हा अनुभवायच्या.
पण अंकलेत पोहोचल्यावर मला पहिल्यांदा भेटलं ते एका मित्राचं दुःख.
मी चंदूला प्रत्यक्ष कधी भेटलो नव्हतो.
पण बाबांनी सांगितलेल्या गोष्टींमुळे तो मला ओळखीचा वाटू लागला होता.
जणू मी त्याच्यासोबत शर्यतीत धावलो होतो.
जणू मी त्याच्यासोबत जांभळं खाल्ली होती.
जणू मीही त्याच्या प्रेमपत्राच्या प्लॅनमध्ये सहभागी होतो.
आणि आता तो नव्हता.
मी अमोलकडे पाहिलं.
तो बाबांच्या खांद्यावर डोकं ठेवून शांत बसला होता.
त्याच्या चेहऱ्यावरचं दुःख पाहून मला जाणवलं—
मित्र गमावण्याचं दुःख हे केवळ एका व्यक्तीच्या जाण्याचं नसतं. त्या व्यक्तीसोबत जगलेलं आपलं बालपणही अचानक दूर गेल्यासारखं वाटतं.
माझी नजर बाबांकडे गेली.
त्यांच्या डोळ्यांत अजूनही अश्रू होते.
त्यांनी मला पाहिलं.
आमची नजरानजर झाली.
पण आम्ही दोघंही काही बोललो नाही.
### दोस्ती...
एक शर्यत होती...
त्यात चंदूने मित्रासाठी आपला वेग कमी केला होता.
एक भाकरी होती...
ती दोघांनी अर्धी-अर्धी वाटून खाल्ली होती.
एक जांभळाचं झाड होतं...
जिथे दोघांनी बालपणातील असंख्य स्वप्नं पाहिली होती.
एक प्रेमपत्र होतं...
जे चुकीच्या व्यक्तीच्या हातात गेलं होतं.
आणि एक मैत्री होती...
जिच्यात एका मित्राने दुसऱ्याला अडचणीत पाहिलं आणि स्वतःचा विचार न करता मदतीला धाव घेतली.
आज त्या झाडावर चंदू नव्हता.
पण त्याच्या कविता होत्या.
त्याच्या खोड्या होत्या.
त्याचं हसू होतं.
आणि सर्वांत महत्त्वाचं—
अमोलच्या आयुष्यात त्याने निर्माण केलेली एक कधीही न पुसली जाणारी जागा होती.
त्या संध्याकाळी अंकले गाव शांत होतं.
पण एका घरासमोर बसलेला अमोल अजूनही आपल्या मित्राच्या आठवणीत रडत होता.
आणि माझ्या मनात बाबांनी सांगितलेलं एक वाक्य पुन्हा पुन्हा घुमत होतं—
"मंगेश, त्या पहिल्या शर्यतीत दोघंही जिंकले होते."
आज मात्र आयुष्याने त्या दोन मित्रांना वेगळं केलं होतं.

भाग ८ समाप्त — मैत्रीची शेवटची शर्यत...
क्रमशः...