मी बालपणी पाहिलॆला हॉरर सिनॆमा--बीस साल बाद- एक चित्तर कथा

बीस साल बाद' आणि आमच्या थरथरत्या रात्रीची गोष्ट
ते वर्ष होतं १९६५.
मी तेरा वर्षाचा असेन
महाराष्ट्रातल्या वाशीम नावाच्या एका संथ, शांत आणि स्वतःच्याच धुंदीत जगणाऱ्या छोट्याशा शहरात आम्ही राहत होतो. मी तेव्हा जेमतेम आठवीच्या वर्गात होतो—म्हणजे वयाची अशी एक धाडसी पायरी, जिथे अंगात 'आम्ही कोणाला भित नाही' हा आव आणण्याची सुप्त ऊर्मी असायची. नेमका याच काळात वाशीमच्या एका जुन्या टॉकीजमध्ये एक सिनेमा लागला, ज्याच्या नावानेच लोकांच्या अंगावर काटा येत होता— 'बीस साल बाद'! हा एक भयंकर हॉरर सिनेमा आहे अशी त्याची प्रचंड ख्याती पसरली होती. आठवीतल्या मुलासाठी 'भीती' ही एक अशी गोष्ट असते, जी त्याला जाहीरपणे नाकारायची असते, पण आतून ती अनुभवण्याची तीव्र उत्सुकताही असते. स्वतःला शूर सिद्ध करणे आणि निव्वळ कुतूहल, याच दोन उद्दिष्टांनी प्रेरित होऊन मी आणि माझा जिवलग मित्र रमेशने ठरवलं— सिनेमा बघायचाच!
पण थरार फक्त पडद्यावर नव्हता, तो थिएटर गाठण्याच्या वाटेवरच सुरू झाला. तसं पाहिलं तर दिवसाउजॆडी ती माझ्या शाळॆचीच वाट हॊती. आम्ही थेट रात्री ९:३० चा शो निवडला होता. त्या काळी वाशीममध्ये रात्रीच्या वेळी वाहनांची सोय असणे म्हणजे दुर्मिळच गोष्ट. आमच्याकडे थिएटरपर्यंत जाण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे पायी चालत जाणे. आणि तो रस्ता? एखादा सस्पेन्स सिनेमा फिका पडेल असा! एका निर्जन, आडवाटेवरचा तो रस्ता होता, ज्याच्या वाटेत एक जुना, पडका आणि पूर्णपणे ओसाड पूल लागायचा. त्या पुलाच्या दोन्ही बाजूंना बाभळीचं घनदाट जंगल होतं. निसर्गाची अशी रचना की, त्या बाभळीच्या झाडांवर कोळ्यांनी एवढी मोठी आणि दाट पांढरी जळमटं विणली होती, जी रात्रीच्या अंधारात भयानक दिसायची. विशेष म्हणजे, त्या रात्री निसर्गानेही आमच्या हॉरर कथेची पूर्ण तयारी केली होती— ती एक लख्ख पूर्णिमेची रात्र होती. चांदण्या प्रकाशात ती पांढरी जळमटं वाऱ्याने हलली की, वेगवेगळ्या भुताटकीच्या आकृत्या तयार झाल्यासारख्या वाटायच्या. आम्ही एकमेकांचे हात घट्ट धरून, छाती फुगवून, त्या बाभळीच्या जंगलातून आणि पुलावरून चालत एकदाचे थिएटरमध्ये पोहोचलो.
थिएटरमध्ये पाऊल ठेवलं तेव्हा वातावरण आधीच गंभीर होतं. आम्ही कशाबशा आमच्या जागा पकडल्या आणि दिवा विझला. पडदा सुरू झाला आणि त्या कृष्णधवल पडद्यावर एक रहस्यमयी कथा उलगडू लागली. दहाएक वर्षांच्या आमच्या त्या बालिश वयात सिनेमातली गुंतागुंतीची कथा, ती सूडाची पार्श्वभूमी आम्हाला काय पूर्ण समजणार? पण जे काही डोळ्यांसमोर घडत होतं, त्याने आमच्या काळजाचा ठोका चुकत होता.
सिनेमात आल्याआल्याच सुरुवातीस भयानक प्रसंग आला ज्याने आमच्या शूरत्वाचा फुगा एका सेकंदात फोडला. पडद्यावर अचानक, कुठूनतरी एक अक्राळविक्राळ, नखॆ असलेला पंजा प्रकट झाला!

तो प्रसंग इतका अनपेक्षित आणि भयानक होता की, जणू आमच्या छाताडात थेट वीज कोसळली. मी आणि रमेश दोघेही भीतीने इतके दचकलो की, सीटवरून खाली घसरता घसरता वाचलो. आमच्या तोंडचे पाणीच पळाले होते.
त्यानंतर पडद्यावर एन्ट्री झाली ती 'लक्ष्मण' नावाच्या चौकीदाराची.

हातामध्ये एक जुना कंदील घेऊन, रात्रीच्या काळोखात त्याची पडणारी ती लांबच लांब काळी सावली पाहून थिएटरमधली निम्मी जनता थरथरत होती. पार्श्वभूमीला लतादीदींच्या आवाजातलं ते अजरामर गाणं वाजत होतं— "कही दीप जले कही दिल..." त्या गाण्यातला तो आर्त आणि रहस्यमय सूर आमच्या काळजाचा ठोका चुकवत होता. सिनेमा जसजसा शेवटाकडे जात होता, तसतसं रहस्य उलगडत होतं. कुमारचा चोरलेला कोट घालून एका प्रेताने दलदलीत घेतलेली उडी, आणि शेवटी झालेला तो मोठा गौप्यस्फोट! तोपर्यंत आम्ही भीतीने डोळे अर्धे मिटून घेतले होते.
आम्हाला अनॆक वर्षांनंतर चित्रपटाची खरी गॊष्ट कळली.
पडद्यावरची ती कथा 'चंदनघाट' (किंवा चंदनगड) नावाच्या एका धुक्याने वेढलेल्या गूढ गावाची होती. वीस वर्षांपूर्वी तिथल्या एका श्रीमंत आणि वासनांध ठाकुराने एका स्थानिक गरीब मुलीवर अत्याचार केला होता, ज्यामुळे तिने आत्महत्येचा मार्ग निवडला होता. त्या आत्महत्येनंतर त्या घराण्याला एक भयंकर शाप मिळाला. तो ठाकूर, त्याचा मुलगा आणि भाऊ—एकापाठोपाठ एकाचा रहस्यमयी पद्धतीने खून झाला! गावातले अडाणी लोक समजत होते की, हा त्या मुलीच्या असंतुष्ट आत्म्याचा सूड आहे. आणि आता, ठीक 'बीस साल बाद' (वीस वर्षांनंतर), त्या ठाकुराचा नातू कुमार विजय सिंग (बिस्वजीत) परदेशातून आपले वतन सांभाळायला आणि या शापामागचं सत्य शोधायला गावात परत आला होता.
आम्ही दोघं तोंड उघडून ते पाहत होतो. पडद्यावर बिस्वजीत आणि वहिदा रहमान (जी गावातल्या डॉक्टर रामलाल यांची मुलगी 'राधा' बनली होती) यांचा मंत्रमुग्ध करणारा अभिनय दिसत होता. पण रोमँटिक दृश्यांपेक्षा आम्हाला जास्त घाम फुटत होता तो बॅकग्राउंडच्या आवाजांनी! रात्रीच्या वेळी त्या दलदलीच्या भागातून येणारा घुंगरांचा आवाज आणि दलदलीत हडळ गाणं गात फिरत असल्याचा भास, हे सगळं आमच्यासाठी निव्वळ थरकाप उडवणारं होतं. त्यात गोपीचंद नावाचा प्रायव्हेट डिटेक्टिव्ह काहीतरी तपास करत होता, पण त्या बालवयात आम्हाला डिटेक्टिव्हच्या तपासापेक्षा हॉररवरच जास्त लक्ष होतं.
चित्रपटाच कथानक शेवटी समजलंच नाही... नंतर मॊठा झाल्यावर कळलं तिथे कोणतंही भूत नव्हतं! तो सगळा 'आत्मा' आणि भुताटकीचा बनाव प्रत्यक्षात राधाचे काका डॉक्टर रामलाल यांनी रचला होता. ठाकूर घराण्याने त्यांच्या मुलीवर केलेल्या अन्यायाचा सूड घेण्यासाठी त्यांनीच हे खून आणि भुताचे नाटक केले होते. शेवटी रामलाल पोलिसांनी पकडले जातात, दहशत संपते आणि कुमार-राधा एकत्र येतात. मोठ्या माणसांना हा एक सस्पेन्स-थ्रिलरचा सुंदर शेवट वाटला असेल, पण आमच्यासारख्या लहान मुलांसाठी तोपर्यंत सिनेमातल्या वळणांपेक्षा तिथला 'भयाचा थरार' डोक्यात इतका घट्ट बसला होता की, डोक्यातून भुताची कल्पना काही केल्या जाईना!
सिनेमा संपला तेव्हा मध्यरात्र झाली होती. थिएटरबाहेर आलो तेव्हा रस्त्यावर शुकशुकाट होता. त्या मध्यरात्री त्या भयानक रस्त्याने जाणारे आम्ही दोघेच एकमेव जीव होतो. पूर्णिमेचे चांदणे आता अधिकच पांढरेफटक आणि भयानक वाटत होते. आम्ही जसजसे त्या ओसाड पुलाच्या जवळ पोहोचू लागलो, तसतशी आमच्या अंगावर काटा येत गेला. वाऱ्याने बाभळीची झाडं आणि ती पांढरी जळमटं हलत होती. भीतीपोटी आमच्या डोळ्यांना आता जंगलात भुतं लपलेली दिसू लागली! बाभळीच्या काटेरी फांद्या म्हणजे जणू त्या सिनेमातल्या नख्या असलेल्या हातांसारख्या आमच्या दिशेने पुढे सरकत आहेत आणि दलदलीतून कोणीतरी घुंगरांच्या आवाजात "कही दीप जले..." गुणगुणत आहे असा भास झाला.
"रमेश, धाव!" मी ओरडलो. आमची बोलती बंद झाली होती, शरीर भीतीने शहारले होते आणि पाय लटपटत होते. आम्ही दोघांनी जीव मुठीत धरून वाशीमच्या त्या रस्त्यावरून सुसाट धावायला सुरुवात केली. मनातल्या मनात देवाचा धावा करत, "राम राम राम..." असा जप करत आम्ही अखंड धावत होतो. मागे वळून बघायची हिंमत नव्हती. कसेबसे घर गाठले, बाबांनी दरवाजा उघडला आणि मी काहीही न बोलता थेट माझ्या उबदार अंथरुणात शिरलो. पण अंथरुणात शिरूनही डोळे मिटायची हिंमत नव्हती. रात्रभर मला ती कंदील, वहिदा रहमान यांचा चेहरा, तो नख्यांचा हात आणि बाभळीच्या झाडावरची भुतं दिसत राहिली. रात्रभर मी डोळ्याचे पातंही हलवू शकलो नाही.
शेवटी ती भयानक रात्र संपली. सकाळी उजाडलं. सकाळी १० वाजता जेव्हा मी नेहमीप्रमाणे दप्तर पाठीवर मारून शाळेच्या वाटेला लागलो, तेव्हा डोळे चोळत मी त्याच पुलावरून आणि बाभळीच्या जंगलाशेजारून गेलो. दिवसाच्या लख्ख प्रकाशात तिथे कोणतंही भूत नव्हतं, ना तो नख्यांचा हात, ना ठाकुराचा शाप. ती फक्त बाभळीची साधी झाडं होती आणि त्यावरची कोळ्यांची जळमटं होती! तेव्हा कुठे मला माझ्या मूर्खपणाची जाणीव झाली आणि समजलं की, रात्रीच्या अंधारात भीतीने आपल्या मनाशी आणि बुद्धीशी किती मोठा खेळ खेळला होता. तो वाशीमचा 'बीस साल बाद' का शो आमच्या आयुष्यातला सर्वात थरारक आणि नंतर हसू आणणारा प्रसंग ठरला!