लेखन उपक्रम : माझा पहिला विमान प्रवास : अमितव

******लेख बाळबोध आणि मुक्तपीठीय आहे, त्याबद्दल माफ करा ******

माझा पहिला विमानप्रवास २००७ मध्ये एकदम लॉंग हॉल मुंबई - सिंगापूर - सॅनफ्रान्सिस्को असा होता. त्यापूर्वी भारतात कधीच विमानाने कुठे गेलो न्हवतो. हे वाक्य लिहिलं आणि एकदा बंगलोरला गेलेलो का काय असं आता वाटतंय. नक्की लक्षात नाही, पण एम-टेक झाल्यावर बर्‍याच मित्रांना बंगलोरला नोकरी लागली. मग आम्ही दोघे पुण्यात काम करणारे सहा महिन्यांनी रियुनियनला बंगलोरला गेलेलो. ते कसं गेलेलो काही आठवत नाही, पण आता विचार करता ऑफिस करुन संध्याकाळचे बंगलोरला पोचलो होतो, आणि बंगलोरच्या जगप्रसिद्ध वाहतुक कोंडीत अडकलो होतो हेच आठवतं. ट्रेनचे काही आठवत नाही म्हणजे विमानानेच गेलेलो असणार. पण तो विमान प्रवास केलेला हेच मुळात आत्ता आठवलं इतका तो विस्मरणात गेल्याने, अर्थात अन-इव्हेंटफुलच झालेला होता. त्याबद्दल सांगण्यासारखं काहीही नाही.
मग आता या लेखाचा 'माझा पहिला आंतरराष्ट्रीय विमान प्रवास' असा विषय करू आपण. संयोजकांनी आडकाठी केली तर 'आंतरराष्ट्रीय' मला अध्याहृत वाटलं आहे! मी हेच सांगेन, तुम्ही ही असंच सांगा! त्यानिमित्ताने अध्याहृत जोक करायला मिळाला.

तर शिक्षण झाल्यावर पुण्याला स्टार्टअप मध्ये काम करत होतो. आमचं रजिस्टर्ड ऑफिस माऊंटन व्ह्यू - कॅलिफोर्नियाला होतं आणि रिसर्च आणि डेव्हलपमेंट सगळी पुण्याहून होत असे. तेव्हा कामानिमित्त २००७ मध्ये मला आम्रविकेतला जा सांगितलं. पासपोर्ट काढलेला होता, व्हिसा अर्थात न्हवता. मग अमेरिकन वकिलातीच्या साइटवर जाऊन काय ती कागदपत्रांचे सोपस्कार केले आणि व्हीएफएस, मुंबईला आलेलो. व्हिसा वगैरे सगळं ऑफिसमधुन केलेलं त्यामुळे त्यांच्या शिरस्त्याप्रमाणे सगळी प्रोसेस व्हीएफएस मधुन केली होती. तेव्हा व्हीएफएसचं ऑफिस महालक्ष्मीला होतं, हाजिआलीवरुन आलं की डाव्या हातालाच. सकाळी त्या व्हिएफएस च्या ऑफिसला जायचे. तिकडून ते त्यांच्या बसने का काहीतरी वाहनाने अमेरिकन वकिलातीत घेऊन जात. तिकडे रांगेत उभं राहुन आपला नंबर आला की आत जाऊन इंटरव्ह्यू द्यायचा. त्यात व्हिसा मिळणार असेल तर पासपोर्ट त्यांच्याकडे सुपुर्द करायचा. संध्याकाळपर्यंत थांबलं तर व्हिसा चिकटवून पासपोर्ट परत मिळत असे.

तेव्हा मी आदल्या दिवशी घरी ठाण्याला आलेलो, सकाळी उठून ठाण्याहुन दादर तिकडून बस घेऊन महालक्ष्मी. व्हिसाचा इंटरव्ह्यू झाला आणि आता पासपोर्ट परत मिळेपर्यंत पाच सहा तास होते. पूर्वी एकदा बाबांबरोबर त्याच परिसरात एका ठिकाणी भन्नाट राज कचोरी खाल्लेली. ती जागा शोधू, असा विचार करुन स्मार्टफोन विरहीत जगात रँडम बस मध्ये बसून बाबुलनाथ ते चौपाटी याच परिसरात लक्षात होत्या त्या खुणा आठवून ती जागा शोधलेली. सापडली एकदाची. कुणाला पत्ता विचारण्यात कमीपणा, तंगडतोड चालते मला त्यामुळे जरा गेलाच वेळ शोधण्यात. ते उरकुन उलटी बस घेऊन महालक्ष्मीला आलो. तिकडे काय काम, तर मग महालक्ष्मी मंदिरात जाऊन आलो. मागे पायर्‍या उतरुन समुद्राच्या बाजुला गेलो. मग इतका आलोच आहे तर पेडर रोडला दुसर्‍या महालक्ष्मींचे बाहेरुन दर्शन घेतले. काहीतरी चणे फुटाणे आईस्क्रीम खाल्लं असेल आणि पासपोर्ट घेऊन परत आलो.

अमेरिकेला दोन का अडीच महिने जाणार होतो. त्या आधी एक-दीड वर्षे एकटा राहात होतो, त्यामुळे खाण्यापिण्याचा, ते बनवण्याचा तसा काही प्रश्न नव्हता. तरी आईने भरपूर पुरणपोळ्या, चिवडा, चकली आणि इतर बराच खाऊ दिलेला. पुण्यात खाऊवाल्या पाटणकरांकडे रेडी टू कुक पोहे, उपमा, खिचडी अशी पाकिटं मिळतात ती थोडीफार घेतलेली. आमचं ऑफिस दर दिवसाला पर्डिअम म्हनून ५० का ६० डॉलर देत असे. त्यात वेगवेगळ्या ठिकाणी खाऊ आणि पैसे उडवू थोडे साठवू असा माझ्या प्लॅन होता. तेव्हा नंतर एक महिना माझा मॅनजरपण आलेला, तो खवय्या. त्याच्या बरोबर सुशी, मेक्सिकन, थाय, मिडल इस्ट, ग्रीक असं कायकाय खाल्लेलं. आता आठवलं की मी कॅनिफोर्नियात होतो तेव्हा पहिला आयफोन लाँच झालेला. ते घ्यायला पुरेसे पैसे होते माझ्याकडे, पण एकदम इतके पैसे घालावे हा धीर काही न्हवता. तेव्हा तो धीर झाला नाही ते बरंच झालं. त्यानंतर परत आजतागायत कधीही स्वतःला आयफोन घेतलेला नाही. तेव्हा घेतला असता आणि कनवर्ट झालो असतो तर!!! विचारही नको रे बाबा!

तर विमानप्रवास... काही नाही, मुंबई विमानतळावर पोचवायला आई बाबा भाऊ आलेले. मामा माझा सतत फिरत असतो, तर डोमेन एक्सपर्ट म्हणून तो पण आलेला बहुतेक. तेव्हा सिंगापूर एअरलाईन एकदम आवडलेली. पण तुलना करायला काहीच नसल्याने म्हटलं सगळ्याच विमानकंपन्या अशाच असतील. आता प्रवास केल्यावर समजलं एशिअन विमानकंपन्यांसारखं कोणी नाही. तर मुंबई सिंगापूर पहिलं विमान होतं. रात्रीचं होतं. खिडकीची जागा होती का काय लक्षात नाही, पण खिडकी बाहेर नेत्रसुखद मुंबई रात्रीच पहावी. सकाळी विमान येणार असेल तर फार डीटेल्स दिसतात, रात्री कसं रोषणाईत सगळं छानच दिसतं. विमानात गेल्या गेल्या तोंड पुसायला त्यांनी गरम टॉवेल दिला. इकॉनॉमीतच. हल्ली रात्रीची झोप झाल्यावर एअर इंडियाने असा गरम रुमाल दिलेला. बाकी कोणी त्यानंतर क्वचित दिला असेल.

मग ज्युस वर ज्युस पाजलेला लक्षात आहे. आता रात्रीची वेळ असल्याने डोळ्यावर पेंग होती, पण थोड्यावेळाने जेवण घेऊन येणार अशी घोषणा केल्याने ते मिस करुन चालणार न्हवतं. म्हणून डोळे मिटले तरी अंदाज घेत होतो. आज २० वर्षे झाली असतील, तरी विमानात मिळणारे जेवण मला तितकेच आवडते. त्या ट्रे मधुन गरमागरम मेन कोर्स, त्यात भारतातून विमान निघणार असेल तर मग काय विचारता! भात - पनीरची भाजी, दुसरी एक भाजी, लोणचे. बाजुला सॅलेड काहीतरी, डिनर रोल, अमूल बटरचा बारका तुकडा, दही, गोड म्हणून रसमलाई / काही पुडिंग/ केकचा तुकडा, कापलेल्या फळांचे तुकडे आणि मुखवास बडिशेप. तेव्हा रेड वाईन घेतलेली ते एक आठवतं. आयेम सोल्ड! आजतागायत मला एअरलाईनचं जेवण म्हटलं की तोंडाला पाणीच सुटतं. घरात त्या वासाने मळमळणारी जन्ता आहे, मी माझं संपवून कोणाचं काय उरलंय ते सगळं संपवतो. इकॉनमीच हो. बिझनेस क्लासने मी कधी गेलेलो नाही, जाईन असं वाटतही नाही.

पहाटे विमान सिंगापूरला पोचले. पुढचं एसएफओ (सॅनफ्रान्सिस्को)चे विमान संध्याकाळी होते. पूर्ण दिवस काय करायचं? तर त्याकाळी सिंगापूर एअरलाईनने आला असाल, तर सिंगापूर टूरिझम/ सरकार/ सिंगापूर एअरलाईन फ्री ट्रांझिट व्हिसा स्टँप करुन बसने एअरपोर्टवरुन शहरात एका मॉल मध्ये घेऊन जात असत. वर २०-२५ डॉलरचे जेवणाचे कुपॉन देऊन परतीची बस ही देत असे. तुम्ही शॉपिंग करावे हा उद्देश. दुसरं काही काम नाही तर करुन बघू, दिला व्हिसा तर जाऊ, हॅंड बॅग एकच होती असा विचार करुन इमिग्रेशनला उभा राहिलो. ऑन अरायव्हल दिला व्हिसा. मग ती काय ती कुपनं घेऊन बसने त्या मॉल मध्ये आलो. मॉलमध्ये फिरण्यात आणि खरेदीत मला शून्य रस होता. तिकडे सकाळी कायच्या काय मोठे पेरू दिसले. एअरपोर्टवरुन बाहेर जातोय तर थोडे पैसे असू दे म्हणून थोडे सिंगापूर डॉलर कनवर्ट करुन घेतलेले. किंमत विचारुन एक भला मोठा पेरू घेतला, तो बघुनच मला कोण आनंद झालेला ते एक आठवतं. तो कापणं शक्यच न्हवतं, मग खाल्ला तसाच बसुन. दुपारी जेवायला ते कुपन वापरु, आता उरलेली आणखी थोडी कॅश उडवता येईल, असा विचार करुन बाहेर आलो. काय करावं, कुठे जावं, काय बघावं हे काहीच माहित न्हवतं. परत इंग्रजी यथातथाच, त्यांंचं ही आणि माझं ही! कुणाला विचारा. बाहेर बस स्टॉप दिसला, आणि बर्‍याच बस येत होत्या. पाट्या इंग्रजीत होत्या का त्यांच्या भाषेत होत्या काही आठवत नाही, पण आकडा तरी नक्की वाचता आलेला इतकं आठवतं. जाऊन येऊ विचार करुन चढलो. डब्यात पैसे टाकले आणि ट्रान्सफर मिळे का काय आता काही आठवत नाही. मोठ्या मोठ्या उंच इमारतींच्या मधुन बस जात होती. स्वच्छ सुंदर आणि सुबक शहर, अशी एक प्रतिमा मात्र तयार झालेली आठवते. असा निरुद्देश काही काळ भटकून गेलो त्याच मार्गाने री-ट्रेस करत परत त्या मॉलला आलो. स्मार्टफोन उदयाला यायच्या आधीचा काळ, त्यामुळे हातात मॅप नाही, फोन होता पण इंटरनेट न्हवतं, पण काही वाटलं नाही, सापडेल सगळं असंच वाटलेलं.

मग मॉलला येऊन स्टरफ्राय आणि राईस असं त्या कुपनात बसेल इतकच खाल्लं, आणि फार उशीर न करता बस घेऊन परत सिंगापूर विमानतळ गाठला. तिकडून सिंगापूर - हॉंगकाँग - सॅनफ्रान्सिस्को असं विमान होतं. हॉंगकाँगला फक्त रिफ्युएलिंग हॉल्ट असावा. तेच विमान पण एकदा बाहेर जाऊन परत आत यायचं. इकडे बुट काढून बुट पण स्कॅन केलेले. मला फार मजा आलेली ते बूट काढून त्यांना द्यायला. त्यानंतर आजतागायत कोणी चपला बूटात स्कॅनर घालून ते स्कॅन केलेले आठवत नाही.

दोन्ही विमानात पर्सनल एंटरटेनमेंट होती आणि बरेच पिक्चर, टीव्ही शोज बघितलेले इतकं लक्षात आहे. पुण्यात असताना त्याकाळी टॉरंट वरुन शो डाउनलोड करुन बघत असू. तेव्हा हीरोज म्हणून एक शो होता, जगातील वेगवेगळ्या लोकांना एकाच वेळी वेगवेगळ्या सुपर पॉवरी मिळतात आणि ते कसा संपर्क साधतात, पुढे काय होतं इ. त्याचे एक दोन एपिसोड होते, ते एक आठवतं. आणि हाऊ आय मेट युअर मदर, फ्रेंडस वगैरे बघितलेलं, आणखी लक्षात नाही.

सॅन फ्रान्सिस्कोला इमिग्रेशन आणि बॅगा घेऊन बाहेर आल्यावर ऑफिसने एकदम ब्लॅक लिमो बुक केलेली होती, मला भारी वाटलेलं, पण कॅब आणि लिमो भाड्यात काही फरक नसतो फारसा हे नंतर शोधून सापडलं. पण त्या लिमो ड्रायव्हरला बोलवायला त्याला कॉल करायचा होता. अमेरिकन डॉलर्स आणि ट्रॅव्हलर्स चेक्स होते... बहुतेक एक-दोन क्वॉर्टर पण होते. कारण क्वॉर्टर कसे मिळवले काही लक्षात नाही. तर ती नाणी फोन मशीन मध्ये घालून गाडी बोलावलेली. तेव्हा ती कॉलवरची बाई अगम्य काही बोलत होती. दोन तीन वेळा खात्री करुन गाडीचा नंबर आणि कुठल्या लेव्हलला कुठे उभं रहायचं हे बहुतेक मला समजलं. टॅक्सीत बसल्यावर हायवे १०१ ने जाताना सुरुवातीला फार भारी वाटलेलं, किंवा भारावून आणि तसं वाटुन घेण्याची पद्धत असल्याने ते वाटून घेतलेले. पण मग १०१ तीन लेनचा होतो आणि इंडस्ट्रिअल एरियातून जातो, तेव्हा कसली अमेरिका टपराट असंही वाटुन गेलेलं. सकाळची ११-१२ ची वेळ होती, त्यामुळे रस्त्याला गर्दी न्हवती, आणि ऑफिस मध्ये आणि तिकडून पुढचे दोन महिने रहाणार होतो त्या अपार्टमेंट मध्ये गेलेलो ते अजुनही लख्ख आठवतं. बे -एरियातली क्रिस्प गार पण स्वच्छ निरभ्र हवा आणि वर लख्ख सूर्यप्रकाश.

मग दोन चार दिवसांनी दोन बिहाईंड द व्हील लेसन घेतलेले आणि रेंटल कार घेतलेली. मग भरपूर गाडी चालवलेली, भारतात ड्रायव्हिंग स्कूल मधुन वाहनचालक परवाना घेण्यापुरती आणि नंतर कधी एखाददोनदा चारचाकी चालवली असेल. घरी गाडी न्हवती. पण इथे बिंधास दोन लेसन घेऊन चालवली. रेंटल, इन्श्युरन्स आणि गॅस सगळं ऑफिस करत होतं मग का नाही!

तिकडे कोण मित्र होते त्यांना भेटून २४ तास उघडं असलेल्या आय हॉपला रात्री १२ वाजता जाणे आणि ओजे, कॉफी, पॅनकेक्स आणि हॅश ब्राऊन आणि एग्ज्स खाणे. तेव्हा बेकन खात न्हवतो, एकदा बेकन आवडायला लागल्यापासून बेकन शिवाय नाहीच खात. बाकी ही चिकार फिरलो. तिकडे 'फ्राईज' म्हणून इलेक्टॉनिक्स चेन होती तेव्हा. हल्ली बंद झाली ती. तिकडून, टारगेट मधुन काही बाही विकत घेणे, आणि नावाने माहित असलेल्या वेगवेगळ्या कंपन्यांची ऑफिसे बघणे, स्टॅनफर्ड, बर्कली बघणे. जे मनात आलं ते त्या दोन तीन महिन्यांत करुन टाकलं. त्यातच एकदा भल्यामोठ्या मॉल मध्ये कार पार्क केली आणि मॉल मध्ये चालत चालत दुकानातूनच रस्ता क्रॉस करुन पलिकडच्या बाजुला आलो आणि तिकडून बाहेर पडलो. मग त्या पार्किंग मध्ये कार कशाला मिळते आहे! पॅनिक बटण दाबुन आवाजही येईना. आपली कार चोरीला गेली यावर लगेच विश्वासच बसला. मॉल बंद होत आलेला. मग एक शेवटचा उपाय म्हणून आलो त्याच दुकानांतून त्याच मार्गाने परत गेलो तेव्हा तो योग्य पार्किंग लॉट सापडला आणि कारही सुखरुप सापडली. ही एक आठवण एकदम पक्की आहे. नंतर परत बेकरीत गेल्यावर हा कुठला मॉल असावा अशा शोधही घेतलेला.

तेव्हा जीपीएस न्हवता. मग घरुन निघताना जिकडे जायचं तिकडचा मॅप हाताने कागदावर काढून न्यायचा. सगळ्या जवळपासच्या रस्त्यांची, इंटरसेक्शनची नावे लिहुन ठेवायची, तसाच परतीचा ही रस्ता लिहुन ठेवायचा. किती किलोमिटर जायचं, कुठला एक्झिट. त्यात मी हजार चुका करायचो,दरवेळी नवीन. हे लक्षात आल्यावर जिकडे 'जायचं नाही' ते पुढचे दोन चार एक्झिट ही लिहुन घेऊ लागलो. तरी बे-एरियातील हायवे शिस्तबद्ध आहे, उत्तरेकडून दक्षिणेकडे जात असू तर बाहेर पडायचय रस्त्याचा पश्चिमेचा एक्झिट आधी, पूर्वेचा तो रस्ता गेला की गोल फिरुन नंतर. हेच जर पूर्व किनार्‍याला आलो असतो आणि जग हँडल करायला लागलं असतं तर कठिणच होतं. डावीकडे वळायचं आहे का? तर आधी उजवीकडे वळून मग त्या रस्त्याला तीन प्रदक्षिणा घालून परत भोपळे चौकात यायचं आणि मग एका सिग्नलला थांबुन डावीकडच्या रस्त्याला लागायचं यात काय गंमत वाटते बाराकरांना त्यांनाच माहीत!
तर असे मॅप काढून, बरोबर छापिल नकाशा घेऊन सॅकफ्रॅन्सिस्कोला, क्रुक्रडेस्ट स्ट्रीटवर, गोल्डन गेट, बे ब्रिजवर, हाफमून बे, १६ माईल सिनिक ड्राईव्ह सगळं फिरलो. बार्ट - कॅल ट्रेन - म्युनी - व्हीटीए याने ही फिरलो.

परतीला ही तसंच विमान होतं. तेव्हा सिंगापूरला फार लेओव्हर न्हवता त्यामुळे गप मुंबईला आलो. या पहिल्याच ट्रिप मध्ये बे-एरिया अगदी मनात भरेल असा आवडलेला, आणि तिकडे काम करावं काही वर्षे रहावं हे मनात होतं. ते ही नंतर झालं.
नंतर बरेच विमान प्रवास झाले. अजुनही मी विमान बसायचं असेल तर तितकाच उत्तेजित होतो, ते जेवण, विमानतळावरचा ट्रांझिट, उडताना विमाने बघणे, या टर्मिनल वरुन त्या टर्मिनलला स्काय ट्रेनने जाणे, दोन विमानांत मुद्दाम दीर्घ कालावधी ठेवून तो देश पटकन ट्रांझिटने जमेल तितका फिरुन येणे हे करायला फार आवडतं.
----
थोडं लंबाण आणि पसरट झालं लिखाण. पण पहिल्या विमान-प्रवास संदर्भात जे काही आठवलं ते एका धारेचं खरडलं आहे. तेवढं सांभाळून घ्या!